Το ιστολόγιο του Κωστή Δρυγιανάκη

9

2009-04-28T20:30:00.002+03:00

Χριστός Ανέστη! Το ιστολόγιο πλέον υπάρχει και σε αγγλική έκδοση στη διεύθυνση drygianakisenglish.blogspot.com .

8

2009-04-17T17:41:00.009+03:00

Και σήμερα, Μεγάλη Παρασκευή, δυο ηχογραφήσεις από τις Ακολουθίες της ημέρας. Η πρώτη από μια ιστορική έκδοση που δυστυχώς πλέον είναι σπανιότητα. Σε τον αναβαλλόμενον, και πάλι από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, με πρωτοψάλτη τον Βασίλειο Νικολαΐδη (1915 - 1985). Ηχογράφηση του 1981. Από την κασετίνα Τα Πάθη τα σεπτά (ΟΠΚ, 1982).

Η δεύτερη ηχογράφηση του ίδιου ύμνου είναι με τον ποντιακής καταγωγής Νικόλαο Κακουλίδη (1919 - 1982). Οι ηχογραφήσεις του, όπως και οι περισσότερες εκκλησιαστικές ηχογραφήσεις αυτής της εποχής που δεν υποστηρίχτηκαν από εκκλησιαστικές οργανώσεις, έμειναν πρακτικά άγνωστες. O Κακουλίδης μνημονεύεται ως πρωτοψάλτης της Αγίας Βαρβάρας Πατησίων στην Αθήνα. Από τον επίσης δυσεύρετο δίσκο Βυζαντινοί ύμνοι μεγάλης εβδομάδος και Αναστάσεως (RCA Victor, δεκαετία του '60).

Καλή ακρόαση και καλή Ανάσταση!

7

2009-04-14T08:11:00.016+03:00

Λοιπόν, καθώς η Μεγαλοβδομάδα προχωρεί, δεν αντιστέκομαι άλλο στον πειρασμό και σημειώνω εδώ οτι κυκλοφόρησε επιτέλους, σε μια πολύ περιποιημένη έκδοση, το σύνολο των ηχογραφήσεων του μυθικού πατριαρχικού πρωτοψάλτη Ιάκωβου Ναυπλιώτη (1864 - 1942). Πέντε δίσκοι και ένα τρίγλωσσο βιβλίο, έκδοση της τουρκικής Kalan, παρακαλώ, με επιμέλεια του καθηγητή Αντώνη Αλυγιζάκη και των συνεργατών του. Πολύ ωραίο. Επιφυλάσσομαι για μια αναλυτικότερη παρουσίαση, και παραθέτω εδώ το τροπάριο της Μεγάλης Τρίτης Πόρνη προσήλθε σοι, ηχογράφηση του 1914. Λέγεται οτι θα υπάρξει διανομή στην Ελλάδα - αν είστε ανυπόμονοι, όπως εγώ, αναζητήστε το στο διαδίκτυο (www.kalan.com ή στον επίσημο διανομέα www.esenshop.com) ή στην Πόλη ... από κοντά.
Τρεις μήνες μετά τη δημοσίευση αυτής της ανάρτησης, το Δίφωνο δημοσίευσε ένα κείμενο μου σχετικά με τον Ιάκωβο Ναυπλιώτη και την Κωνσταντινούπολη, και λίγο καιρό αργότερα το αναδημοσίευσε και στο διαδίκτυο, εδώ.

6

2009-04-11T21:40:00.004+03:00

Επίγευση της εκδρομής στην Κωνσταντινούπολη, δυο βδομάδες μετά. Άχαρη αίσθηση η ομαδική εκδρομή, μελαγχολική η συννεφιά, οι αρρώστιες της Σαλμονέλας και του Φιλίππου τις τελευταίες μέρες πλανώμενο σύννεφο στεναχώριας. Από την άλλη, η γοητεία του καινούργιου, η κοσμοπολίτικη οδός Ιστικλάλ με τα καφέ και τα ζαχαροπλαστεία της, τα αλλεπάλληλα στρώματα των αρχαιοτήτων, ο πλούτος της αγοράς και το τοπικό χρώμα σαφώς έντονο. Η Κωνσταντινούπολη είναι Ευρώπη, θεωρούμενη από την πλευρά της Ασίας· είναι συγχρόνως και Ασία, θεωρούμενη από την πλευρά της Ευρώπης. Οι Τούρκοι, μετά από έναν ταραχώδη αιώνα –ταραχώδη όσο και για τους Έλληνες, ίσως κι ακόμη περισσότερο– περισυλλέγουν σήμερα ότι απέμεινε, προσπαθούν να ανασυνθέσουν τα κομμάτια του παζλ. Ανακαλύπτουν τις πλευρές της χώρας και του εαυτού τους που είχαν προσπαθήσει να αποποιηθούν μερικές δεκαετίες πιο πριν. Είναι όμορφο, ειδικά στη δισκογραφία· ηχογραφήσεις πραγματοποιημένες σε καιρούς δύσκολους, και ουσιαστικά παραπεταμένες στη δίνη του χρόνου, βρίσκουν το δρόμο τους προς περιποιημένες εκδόσεις. Χαρακτηριστικό ότι πολλές επανεκδόσεις πραγματοποιούνται από δίσκους βινυλίου· οι πρωτότυπες μαγνητοταινίες έχουν φαίνεται χαθεί, ή ίσως σβηστεί.

Απολαμβάνουμε ακόμη τους μπακλαβάδες και τα λουκούμια που φέραμε, προσπαθώντας να παρατείνουμε την γεύση του ταξιδιού. Εδώ πιο κλασσικές ηχογραφήσεις: Ο Kani Karaca (γ. 1930) σε μια ζωντανή ηχογράφηση του 1994 (5 κομμάτια θρησκευτικού περιεχομένου ενωμένα, το τέταρτο αποδίδεται στον Dede Efendi, περίπου 24Mbyte) από τον μοναδικό δίσκο του στην Kalan (2001).Στη δεύτερη, ο μέγας Zeki Müren (1930 - 1996) σε μια περιπαθή ερμηνεία με τίτλο Yalnız benim ol από το δίσκο Hatıralarım (Emre, 1982).
Απολαύστε!

5

2009-04-02T04:35:00.009+03:00

Η πρώτη εντύπωση από την Κωνσταντινούπολη είναι ότι οι Τούρκοι τις τελευταίες δεκαετίες αντιγράφουν με μανία τη σοβιετική αρχιτεκτονική. Τεράστιες πολυκατοικίες, γιγάντια μπλοκ, ομοιόμορφα κατασκευασμένες γειτονιές. Θέμα αισθητικής ή οικονομικών συνθηκών, δεν το διευκρινίσαμε, αλλά μοιάζει να είναι το δεύτερο. Ομοιότητα αποτελεί και η χρήση φτηνών οικοδομικών υλικών, οπότε τα σημάδια της φθοράς εμφανίζονται πρόωρα. Η δεύτερη εντύπωση είναι ότι οι σημερινοί Τούρκοι και οι σημερινοί Έλληνες είναι ο ίδιος λαός. Τους χωρίζουν ως έναν βαθμό οι γλώσσες και οι θρησκείες, και προπαντός οι πολιτικές· οι τελευταίες είναι που δίνουν τον τόνο. Σε δυο γλώσσες που μοιράζονται πολλές λέξεις, το να βλέπεις την διαφορά και όχι την ομοιότητα είναι θέμα διάθεσης· το ίδιο και σε δυο θρησκείες που έχουν, στο πέρασμα του χρόνου, γεννήσει κοινά παρακλάδια, φυσική ανάγκη για συναδέλφωση ανθρώπων που συμβίωναν. Οι διαφορές μέσα στον 20ο αιώνα έχουν υπερτονιστεί και από τις δυο πλευρές.

Σε ένα πιο καθημερινό επίπεδο, τα πολίτικα γλυκά είναι λιγότερο γλυκά από τις ελλαδικές τους παραλλαγές, τα κρεατικά είναι εντυπωσιακά νόστιμα ενώ τα χορτοφαγικά λίγο νερόβραστα, τα κεραμικά μένουν κοντύτερα στην παλαιά παράδοση και το κυκλοφοριακό είναι εξίσου έντονο. 18.000.000 άνθρωποι είναι μια τεράστια πόλη, και μάλιστα μοιρασμένη σε δυο ηπείρους. Τα καφέ και τα μικρομάγαζα για πρόχειρο φαγητό μας έκαναν την καλύτερη εντύπωση, σε αντίθεση με κάποια ονομαστά στέκια που προτείνουν οι τουριστικοί οδηγοί. Τα αξιοθέατα βέβαια απαιτούν πολύ περισσότερο χρόνο από τα τρία περίπου εικοσιτετράωρα που είχαμε στη διάθεση μας, έτσι πήραμε μόνο μια γεύση. Το ίδιο και τα καταστήματα δίσκων· επί τη ευκαιρία, η μεγαλύτερη ποικιλία και οι καλύτερες τιμές βρίσκονται σε ένα μέρος που λέγεται Εμπορικό Κέντρο Υφασμάτων, Κτήριο 6, στην αρχή της λεωφόρου Ατατούρκ στο Ουνκαπάνι. Εκεί έχουν γραφεία οι περισσότερες δισκογραφικές εταιρείες και οι μεγαλύτεροι διανομείς.

Δισκογραφικά αυτή τη στιγμή υπάρχει ένας απίστευτος πλούτος στην Τουρκία. Πλήθος εταιρείες επανεκδίδουν υλικό από δίσκους γραμμοφώνου αλλά και βινυλίου, έτσι που ο ενδιαφερόμενος ακροατής μπορεί να έχει γρήγορα μια εποπτεία της εξέλιξης της τουρκικής μουσικής ζωής μέσα στον 20ο αιώνα και –αυτό είναι μια τάση που αναπτύσσεται τον τελευταίο καιρό– των γεωγραφικών και πληθυσμιακών της κατανομών. Η εμμονή στην τουρκική γλώσσα, που αποτελούσε ταμπού σε παλαιότερες δεκαετίες, φαίνεται ότι σταδιακά χαλαρώνει. Οι αλλόγλωσσοι πληθυσμοί της χώρας –Κούρδοι, Λαζοί, Ρωμιοί, Εβραίοι κλπ– ανακτούν το μερίδιο που τους ανήκει στις πολιτιστικές αναφορές. Συγχρόνως, η Τουρκία αναδεικνύει τον συνολικό της πλούτο, που θυμίζει τη λάμψη τη μεγάλης Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Παραθέτω εδώ άλλα τρία εντυπωσιακά δείγματα που δίνουν μια πρώτη εικόνα. Το πρώτο είναι της Behiye Aksoy και λέγεται Artık yeşerecek bir dalım yok, από τον εικονιζόμενο δίσκο Kapın her çalındıkça (Coşkun, 1996 επανέκδοση;). Πανέμορφο τραγούδι, βρίσκεται πολύ πιο κοντά στην οθωμανική παράδοση απ' ότι προδίδει το μοντέρνο στάιλιν' της Behiye στο εξώφυλλο. Το δεύτερο είναι στην κουρδική γλώσσα και λέγεται Qirayis. Είναι σύγχρονο και συνειδητά πολυσυλλεκτικό αλλά αυτό δεν στερεί καθόλου από την αυθεντικότητα και την ομορφιά του. Προέρχεται από τον δίσκο του Ahmet Aslan Va u Waxt (Kom, 2003) και κάποια σχέση με τη Γερμανία είναι σαφής ήδη από το εξώφυλλο. Το τρίτο είναι το παραδοσιακό ζεϊμπέκικο Serenler, που εκτελείται εδώ από το τρίο του Arif Sağ και τη Συμφωνική Ορχήστρα της Κωνσταντινούπολης. Περιλαμβάνεται στον δίσκο Concerto for Bağlama (Güvercin, 1996?) και φανερώνει έντονη επίδραση συγκροτημάτων όπως οι Emerson Lake and Palmer, με χαρακτηριστικό το διάλογο του βαθιά γνώριμου προσωπικού ύφους και του καθαγιασμένου, αλλά σαφώς αλλότριου ηχητικού συνομιλητή που είναι η συμφωνική ορχήστρα. Καλή ακρόαση!

4

2009-03-31T08:33:00.003+03:00

Τέσσερις μέρες στην Κωνσταντινούπολη. Τζαμιά, εκκλησίες, μπακλαβάδες και αρκετοί δίσκοι. Η Κωνσταντινούπολη είναι σύγχρονη όσο και αρχαία, ασιατική όσο και ευρωπαϊκή. Διάθεση που συλλαμβάνει με καταπληκτικό τρόπο η Tülay German στο τραγούδι Mecnunum leylamı gördüm, από την αρχειακή συλλογή '62 - '87 burçak tarlası (Kalan, 2001).

3

2009-03-21T20:33:00.014+02:00

Μια ιδιαίτερα εντυπωσιακή περίπτωση στον ποντιακό χώρο υπήρξε ο λυράρης και τραγουδιστής Γιάννης «Τσανάκαλης» Βλασταρίδης (1931 – 2001). Ο Τσανάκαλης, παράλληλα με τις ηχογραφήσεις του που κινούνταν στα αποδεκτά πλαίσια του παραδοσιακού ή του νέου ποντιακού τραγουδιού, έκανε και άλλα ανοίγματα όπως το προκείμενο που, τότε τουλάχιστον, εδράζονταν στο χιούμορ. Ο ίδιος μάλιστα το θέτει ακριβώς έτσι στο δίσκο του International Τσανάκαλης (Vasipap, 1981). Σήμερα όμως, με τα νέα δεδομένα που έχουν δημιουργηθεί από τις μόδες των ethnic και των world fusion, αλλά ακόμη και από την απλή αύξηση της επικοινωνίας, τα χιουμοριστικά αυτά ανοίγματα του ’80 λειτουργούν με ένα τελείως διαφορετικό τρόπο. Χαρακτηριστικό το «κινέζικο» κομμάτι Μπρους Λη που παραθέτουμε εδώ. Η απόδοση μιας πεντάτονης σινικής μελωδίας από ποντιακή λύρα πάνω σε ρυθμό που θυμίζει τανγκό είναι εξ ορισμού μορφή διαπολιτισμικής σύντηξης, αλλά αυτό που της δίνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι πώς πρόκειται για μια σύντηξη πραγματοποιημένη εκ των έσω, κι όχι από κάποιον τρίτο, αλλότριο παραγωγό. Είναι ακριβώς ο τρόπος με τον οποίο ο ένας πολιτισμός αντιλαμβάνεται τον άλλον, μέσα από τις υπερβολές της προπαγάνδας, των μέσων ενημέρωσης και της βιομηχανίας του θεάματος, και τον μετασχηματίζει σε κάτι πολύ αυθεντικό χωρίς ενδοιασμούς για την προσωπική του ταυτότητα, χωρίς συμπλέγματα κατωτερότητας και χωρίς αγκυλώσεις σε στερεότυπα. Ο ποντιακός κόσμος εκφράζεται για το παγκόσμιο αλαλούμ χρησιμοποιώντας τη δική του γλώσσα. Και το χιούμορ, παρά την πάροδο του χρόνου, παραμένει φρέσκο. Η χρήση της ποντιακής γλώσσας, διανθισμένης με αρκετές ξένες λέξεις «πριν εβγαίνει η ψ’ην του Μάο Τσε Τουνγκ είπεν σο μιλλέτ τρία φοράς εγώ πάω, Μάο, πάω, τσάο» εξακολουθεί να έχει όλη τη δροσιά που είχε πριν 30 χρόνια και ο συσχετισμός του αστεριού της μαοϊκής Κίνας με το αστέρι της Βηθλεέμ ξεπερνά κάθε φαντασία. Άσε πια την παρομοίωση της ιαπωνικής πάλης με ποντιακούς χορούς και την ανάδειξη του Μπρους Λή σε συνεχιστή του Μάο.

Διαπιστώσαμε ότι ο Τσανάκαλης, εκτός από φανατικούς οπαδούς, έχει και σκληρούς επικριτές. Αυτό έχει ενδιαφέρον από κοινωνιολογική άποψη, καθώς φανερώνει μια ριζοσπαστικοποίηση του ποντιακού χώρου σε βαθμό που να θεωρείται πλέον άτοπο, ίσως και απρεπές, να υπάρχουν στην ποντιακή τέχνη θέματα που δεν σχετίζονται με το παλαιό παρελθόν και πολύ περισσότερο θέματα τα οποία να προκαλούν λίγο χαμόγελο. Δεν ήταν έτσι τα πράγματα τρεις δεκαετίες πριν. Στους δίσκους της εποχής εκείνης ο πόνος για την ξενιτιά και την κοινωνική αδικία κυριαρχούν, η χρήση της ποντιακής γλώσσας δεν υπαγορεύεται από ιστορικό καθήκον αλλά από καθημερινή ανάγκη, και η τέχνη καλείται να παρέχει ανακούφιση στις δυσκολίες της ζωής και όχι πνευματική ανάταση και πατριωτικούς οραματισμούς. Ο ποντιακός κινηματογράφος της δεκαετίας του ’80 φανερώνει ακριβώς αυτή τη διάσταση του ποντιακού κόσμου. Εδώ ακολουθεί ένα δείγμα από τα τραγούδια της ταινίας Το κρίμαν (Vasipap, 1988), με τίτλο Πατέρα συ ετράνυνες. Δεν μπόρεσα να βεβαιωθώ αν η φωνή είναι και πάλι του Τσανάκαλη, η λύρα όμως είναι. Πρωταγωνιστής αλλά και σεναριογράφος της ταινίας είναι ο Γιάννης «Φλωρινιώτης» Αποστολίδης.

Ο Φλωρινιώτης εκτός από την εμπλοκή του με τον ποντιακό κινηματογράφο πιστώνεται και δισκογραφικές καινοτομίες, που αφορούν κυρίως τον εμπλουτισμό της ποντιακής παράδοσης με τον μοδάτο funky ήχο εκείνης της εποχής. Αυτό που έχει τεράστιο ενδιαφέρον στην περίπτωση του Φλωρινιώτη, είναι ότι ισορροπεί ακριβώς ανάμεσα στα δυο είδη που αλληλοσυμπληρώνονται χωρίς κανένα να περιέρχεται σε δεύτερη μοίρα. Στο κομμάτι Ανάθεμα την πεθερά σ’ από το δίσκο Ποντιακό πάρτυ (Vasipap, 1992) αξιοποιεί κατά κόρο τα ποπ ηχοχρώματα, ωστόσο η μελωδία στην οποία χτίζεται το κομμάτι είναι αμιγώς ποντιακή και η λύρα ενισχύει αυτήν την ταυτότητα. Στο πολύ πιο πρόσφατο Η εγάπ’, που ερμηνεύει η κόρη του Αννούλα στο δίσκο Δυο φιλάκια (Panivar, 2001) εκτός από την υπέροχη ερμηνεία πρέπει να σημειωθεί ότι η ισορροπία ανάμεσα στο παραδοσιακό και το μοντέρνο εξακολουθεί να διατηρείται άθικτη, παρά την προσαρμογή του ήχου στις νεότερες προδιαγραφές. Η Αννούλα βέβαια, πολύ νεότερη, απέχει πολύ από την παλαιά εκφορά της ποντιακής γλώσσας, αλλά η προφορά της έχει τέτοια δροσιά που αποζημιώνει τον ακροατή δημιουργώντας νέα δεδομένα· και για όσους δεν μιλούν την ποντιακή, αυτό γίνεται σαφές στις ερμηνείες της στη νεοελληνική.

Το κείμενο του Διφώνου αναδημοσιεύτηκε λίγο καιρό αργότερα στο ιστολόγιο Πόντος και Αριστερά, εδώ.

2

2009-03-21T07:30:00.001+02:00

Εδώ λοιπόν άλλη μια όψη της εξέλιξης της ποντιακής παράδοσης μετά την μετεγκατάσταση των Ποντίων στο Ελληνικό κράτος. Κότσαριν (χωρίς περαιτέρω τίτλο) με τον Χρήστο Γευγελή και τον Θανάση Σέρκο (ζουρνάδες) και τον Γιώργο Γευγελή (νταούλι) από τον δίσκο Ζουρνάδες και νταούλια (General 1976). Θαυμάσια ερμηνεία με πολύ νεύρο, δημιουργεί το εύλογο ερώτημα αν και κατά πόσο οι ντόπιοι ζουρνατζήδες και νταουλιέρηδες προσάρμοσαν την ποντιακή παράδοση στη δική τους αισθητική.

1

2009-03-15T19:58:00.006+02:00

Αυτό το ιστολόγιο άρχισε να δημιουργείται με σκοπό τη διάδοση και προβολή της μουσικής που συνήθως ξεφεύγει από τα γνωστά μέσα μαζικής ενημέρωσης. Με κάποιο τρόπο, αποτελεί συμπλήρωμα της δουλειάς μου για το περιοδικό Δίφωνο, ως εκ τούτου αποφεύγω να επαναλάβω πράγματα που δημοσιεύονται εκεί.

Με κάποια επιφύλαξη (γιατί ακόμη δεν είμαι τελείως σίγουρος για το τι δουλεύει και πώς) επιχειρώ εδώ να αναρτήσω ένα ποντιακό ΜΠ3. Πρόκειται για το τραγούδι Απάν σο Μπέλες, από τον ομώνυμο δίσκο του Τάκη και της Σοφίας Παπαδοπούλου (Vasipap, 1973). Πιθανά πρόκειται για τον πρώτο μακράς διαρκείας δίσκο της θεσσαλονικιώτικης εταιρείας, και έτσι έχει τεράστιο ενδιαφέρον γιατί αποκαλύπτει τους προβληματισμούς και τα ανοίγματα που επιχειρούνταν στην ποντιακή μουσική εκείνα τα χρόνια. Η αφαιρετική ενορχήστρωση μόνο με λύρα και ντραμς διατηρεί το πνεύμα της παραδοσιακής λιτότητας, και τα ντραμς παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δεν παραπέμπουν με κανένα τρόπο σε τζαζ ή ροκ τεχνοτροπία, αλλά στην παράδοση των νταουλιών (και μάλιστα, όχι των μακεδονικών που συνήθως κινούνται με εντυπωσιακή ελευθερία, αλλά περισσότερο των νησιώτικων, με χαρακτηριστικό το νεύρο και την ταχύτητα). Παράλληλα, στην παλαιά παράδοση παραπέμπει και η λύρα που ακολουθεί ομοφωνικά τη μελωδία της φωνής, ωστόσο η ευγενική και γεμάτη αίσθημα ερμηνεία της Σοφίας Παπαδοπούλου ίπταται με μεγάλη ελευθερία πάνω από την ξεκάθαρη μελωδία της λύρας, δημιουργώντας ενα δικό της κόσμο που αντιπαρατίθεται ηχητικά στο νευρικό υφάδι της οργανικής συνοδείας. Το γεγονός πως η ποντιακή γλώσσα ακούγεται εδώ εντελώς ακατανόητη, αποτελεί άλλο ένα ενδιαφέροον στοιχείο που στις μέρες μας έχει πλέον χαθεί. Η εκφορά της ποντιακής σήμερα είναι πολύ κοντύτερα στην κοινή νεοελληνική.

Η Vasipap, εδώ και κάμποσο καιρό, ξεπουλάει βινύλια (ένα ευρώ έκαστο!) στο κεντρικό της κατάστημα στην αρχή της Εγνατίας. Πολλά από αυτά έχουν τεράστιο ενδιαφέρον, ντοκουμέντα μιας ανεπιστρεπτί παρελθούσης εποχής.