5

Η πρώτη εντύπωση από την Κωνσταντινούπολη είναι ότι οι Τούρκοι τις τελευταίες δεκαετίες αντιγράφουν με μανία τη σοβιετική αρχιτεκτονική. Τεράστιες πολυκατοικίες, γιγάντια μπλοκ, ομοιόμορφα κατασκευασμένες γειτονιές. Θέμα αισθητικής ή οικονομικών συνθηκών, δεν το διευκρινίσαμε, αλλά μοιάζει να είναι το δεύτερο. Ομοιότητα αποτελεί και η χρήση φτηνών οικοδομικών υλικών, οπότε τα σημάδια της φθοράς εμφανίζονται πρόωρα. Η δεύτερη εντύπωση είναι ότι οι σημερινοί Τούρκοι και οι σημερινοί Έλληνες είναι ο ίδιος λαός. Τους χωρίζουν ως έναν βαθμό οι γλώσσες και οι θρησκείες, και προπαντός οι πολιτικές· οι τελευταίες είναι που δίνουν τον τόνο. Σε δυο γλώσσες που μοιράζονται πολλές λέξεις, το να βλέπεις την διαφορά και όχι την ομοιότητα είναι θέμα διάθεσης· το ίδιο και σε δυο θρησκείες που έχουν, στο πέρασμα του χρόνου, γεννήσει κοινά παρακλάδια, φυσική ανάγκη για συναδέλφωση ανθρώπων που συμβίωναν. Οι διαφορές μέσα στον 20ο αιώνα έχουν υπερτονιστεί και από τις δυο πλευρές.

Σε ένα πιο καθημερινό επίπεδο, τα πολίτικα γλυκά είναι λιγότερο γλυκά από τις ελλαδικές τους παραλλαγές, τα κρεατικά είναι εντυπωσιακά νόστιμα ενώ τα χορτοφαγικά λίγο νερόβραστα, τα κεραμικά μένουν κοντύτερα στην παλαιά παράδοση και το κυκλοφοριακό είναι εξίσου έντονο. 18.000.000 άνθρωποι είναι μια τεράστια πόλη, και μάλιστα μοιρασμένη σε δυο ηπείρους. Τα καφέ και τα μικρομάγαζα για πρόχειρο φαγητό μας έκαναν την καλύτερη εντύπωση, σε αντίθεση με κάποια ονομαστά στέκια που προτείνουν οι τουριστικοί οδηγοί. Τα αξιοθέατα βέβαια απαιτούν πολύ περισσότερο χρόνο από τα τρία περίπου εικοσιτετράωρα που είχαμε στη διάθεση μας, έτσι πήραμε μόνο μια γεύση. Το ίδιο και τα καταστήματα δίσκων· επί τη ευκαιρία, η μεγαλύτερη ποικιλία και οι καλύτερες τιμές βρίσκονται σε ένα μέρος που λέγεται Εμπορικό Κέντρο Υφασμάτων, Κτήριο 6, στην αρχή της λεωφόρου Ατατούρκ στο Ουνκαπάνι. Εκεί έχουν γραφεία οι περισσότερες δισκογραφικές εταιρείες και οι μεγαλύτεροι διανομείς.

Δισκογραφικά αυτή τη στιγμή υπάρχει ένας απίστευτος πλούτος στην Τουρκία. Πλήθος εταιρείες επανεκδίδουν υλικό από δίσκους γραμμοφώνου αλλά και βινυλίου, έτσι που ο ενδιαφερόμενος ακροατής μπορεί να έχει γρήγορα μια εποπτεία της εξέλιξης της τουρκικής μουσικής ζωής μέσα στον 20ο αιώνα και –αυτό είναι μια τάση που αναπτύσσεται τον τελευταίο καιρό– των γεωγραφικών και πληθυσμιακών της κατανομών. Η εμμονή στην τουρκική γλώσσα, που αποτελούσε ταμπού σε παλαιότερες δεκαετίες, φαίνεται ότι σταδιακά χαλαρώνει. Οι αλλόγλωσσοι πληθυσμοί της χώρας –Κούρδοι, Λαζοί, Ρωμιοί, Εβραίοι κλπ– ανακτούν το μερίδιο που τους ανήκει στις πολιτιστικές αναφορές. Συγχρόνως, η Τουρκία αναδεικνύει τον συνολικό της πλούτο, που θυμίζει τη λάμψη τη μεγάλης Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Παραθέτω εδώ άλλα τρία εντυπωσιακά δείγματα που δίνουν μια πρώτη εικόνα. Το πρώτο είναι της Behiye Aksoy και λέγεται Artık yeşerecek bir dalım yok, από τον εικονιζόμενο δίσκο Kapın her çalındıkça (Coşkun, 1996 επανέκδοση;). Πανέμορφο τραγούδι, βρίσκεται πολύ πιο κοντά στην οθωμανική παράδοση απ' ότι προδίδει το μοντέρνο στάιλιν' της Behiye στο εξώφυλλο. Το δεύτερο είναι στην κουρδική γλώσσα και λέγεται Qirayis. Είναι σύγχρονο και συνειδητά πολυσυλλεκτικό αλλά αυτό δεν στερεί καθόλου από την αυθεντικότητα και την ομορφιά του. Προέρχεται από τον δίσκο του Ahmet Aslan Va u Waxt (Kom, 2003) και κάποια σχέση με τη Γερμανία είναι σαφής ήδη από το εξώφυλλο. Το τρίτο είναι το παραδοσιακό ζεϊμπέκικο Serenler, που εκτελείται εδώ από το τρίο του Arif Sağ και τη Συμφωνική Ορχήστρα της Κωνσταντινούπολης. Περιλαμβάνεται στον δίσκο Concerto for Bağlama (Güvercin, 1996?) και φανερώνει έντονη επίδραση συγκροτημάτων όπως οι Emerson Lake and Palmer, με χαρακτηριστικό το διάλογο του βαθιά γνώριμου προσωπικού ύφους και του καθαγιασμένου, αλλά σαφώς αλλότριου ηχητικού συνομιλητή που είναι η συμφωνική ορχήστρα. Καλή ακρόαση!